Syndrom wypalenia zawodowego – jak go rozpoznać i co zrobić?

Wypalenie zawodowe może dotknąć każdą osobę czynną zawodowo. Niezależnie od jej płci, wieku, kompetencji, stanowiska czy modelu pracy. Ten stan, choć często zaczyna ujawniać się niepozornie, może prowadzić do uporczywych skutków, przez które jakość i komfort życia ulegają stopniowym lub nagłym zmianom na minus. 

Jaka jest prawidłowa definicja wypalenia zawodowego? Skąd się bierze i na czym polega? A wreszcie – jak walczyć z jego skutkami? Co zmieniać w poszczególnych sferach życia, by pozbyć się tego syndromu i odzyskać pełnię satysfakcji z codziennej pracy? W dzisiejszym wpisie znajdziesz odpowiedzi!

Wypalenie zawodowe – co to jest?

Wypalenie zawodowe to wyrażenie definiowane przez lekarzy i naukowców na różne sposoby. Po raz pierwszy w historii syndrom wypalenia zawodowego zdefiniował Herbert Freudenberger w 2. połowie XVIII wieku jako “ stan powstający na skutek długotrwałego doświadczania stresu i angażowania całej energii życiowej, wpływający negatywnie na motywację, zachowania i przekonania”. 

Badacz psychologii społecznej Elliot Aronson wraz z Ayalą Pinesem określili syndrom wypalenia zawodowego jako stan wyczerpania na polach psychicznym, emocjonalnym i fizycznym, wynikający z długotrwałego obciążenia natłokiem pracy zawodowej. 

Natomiast holenderski wykładowca Wilmar Schaufeli wypaleniem zawodowym określał niższy poziom motywacji, wyczerpanie i dyskomfort, które towarzyszą osobom ogólnie zdrowym w wyniku nierównowagi pomiędzy ich wyobrażeniami na temat danego zawodu a jego realiami.

Przyczyny wypalenia zawodowego. Skąd się bierze ten stan?

Przyczyny wypalenia zawodowego możemy umiejscowić w 3 różnych kategoriach. Skąd się bierze stan wypalenia? Może wynikać oczywiście zarówno z czynników wewnętrznych, jak i z zewnątrz, czyli ze środowiska pracy.

Przyczyny dotyczące nas samych warto podzielić jeszcze dokładniej, na dwie mniejsze grupy – czynniki osobowościowe i ogólne – dotyczące sfer behawioralnych czy różnic w reakcjach na bodźce. 

Jak dzielimy przyczyny syndromu wypalenia zawodowego?

Czynniki osobowościowe:

• nadwrażliwość i niestabilność emocjonalna
• bierność w działaniach
• zaniżona samoocena
• kierowanie się perfekcjonizmem i nierealnymi planami lub celami
• trudności w opanowaniu stresu, napięć
• nadmierne poleganie na innych i brak asertywności.

Czynniki ogólne:

• przeciążenie obowiązkami lub wymaganiami
• nieumiejętność pracy pod presją
• hamowanie rozwoju
• brak spójności pomiędzy oczekiwaniami wobec pracy a realiami.

Czynniki zewnętrzne:

• niesprzyjająca, stresująca atmosfera w miejscu pracy
• mobbing
• sprzeczki lub konflikty w środowisku pracy
• nadmierna rywalizacja ze współpracownikami
• niesatysfakcjonujące wynagrodzenie.

Objawy wypalenia zawodowego. Jak je rozpoznać?

Objawy syndromu wypalenia zawodowego również możemy podzielić. Jako że ten stan, kiedy dojdzie do zaawansowanego stadium, dotyka właściwie każdej sfery naszego życia, jesteśmy w stanie dostrzec zarówno symptomy psychiczne i emocjonalne, jak i typowo fizyczne. Nic dziwnego, skoro w pracy spędzamy około ⅓ życia. 

Człowiek wypalony zawodowo stopniowo pracuje coraz mniej wydajnie, zaczynając popadać w błędy związane z organizacją swojego czasu i zadań. Trudności w doprowadzaniu działań z punktu A do punktu B powodują narastającą niechęć, a poniższe objawy są odczuwalne z coraz większym natężeniem.

Jak rozpoznać wypalenie zawodowe?

Objawy emocjonalne i psychiczne:

• uczucie bezsilności, do którego prowadzi brak motywacji, przytłoczenie lub skrajnie niski poziom energii
• nieprawidłowe, czyli obojętne lub wrogie nastawienie do współpracowników, szefa i innych osób, które są w naszym środowisku pracy
• zmniejszenie zainteresowanie zadaniami w pracy lub poczucie braku satysfakcji z wykonywanych obowiązków
• pesymizm i brak chęci do zmian
• samopoczucie mylone z depresyjnym, prowadzące do zaniedbania higieny, diety, aktywności fizycznej, kontaktu z bliskimi czy do wszelkiego typu uzależnień.

Objawy fizyczne:

• ciągłe zmęczenie fizyczne prowadzące do wyczerpania
• problemy z zasypianiem lub bezsenność
• bóle głowy
• napięcia i bóle mięśniowe – najczęściej w karku, plecach, szyi
• bóle brzucha i problemy żołądkowe
• spadek odporności.

Wypalenie zawodowe – jak leczyć? Jak sobie z nim radzić? 3 sposoby, które działają

Co najlepiej zrobić, kiedy odczuwa się stan wypalenia? Kiedy codzienne wstawanie do pracy staje się Twoim utrapieniem, a niejednokrotnie wiąże się z lękiem czy nawet z bólem fizycznym? Kiedy z cierpieniem wspominasz te czasy, w których działania zawodowe przynosiły Ci radość i satysfakcję, a nie tylko pieniądze?

Mamy dla Ciebie 3 sposoby, które działają:

Skonsultuj się z psychologiem/psychoterapeutą i/lub psychiatrą.

W leczeniu syndromu wypalenia zawodowego i w walce z jego przykrymi objawami najlepszym towarzyszem jest wykwalifikowany, dobrany pod kątem indywidualnych potrzeb i problemu, z którym się zmagamy psycholog lub psychoterapeuta. W przypadku syndromu wypalenia zawodowego polecanym nurtem terapeutycznym jest nurt poznawczo-behawioralny, który uczy pacjentów wdrażania zmian prowadzących do skuteczniejszego zmagania się ze stresem, przytłoczeniem czy apatią.

Kiedy dobrym pomysłem będzie udanie się do psychiatry i zdecydowanie się na farmakoterapię? W sytuacjach, w których objawy znacząco oddziałują na Twoją codzienność. To mogą być silne symptomy depresyjno-lękowe, charakteryzujące się przygnębieniem czy utratą motywacji, długotrwałe problemy ze snem i regulacją rytmu dobowego, napady paniki lub nerwowość, a także fizyczne, jednak związane z psychiką, przewlekłe zmęczenie. 

Pilnuj granic między pracą a życiem prywatnym. Zadbaj o work-life balance.

Łatwo powiedzieć “zadbaj o siebie”, a trudniej zdefiniować i wdrożyć. Ale przy wypaleniu zawodowym to naprawdę może być 1. krok do realnych, pozytywnych zmian Twojego samopoczucia. Wyraźne rozgraniczenie aktywności zawodowej od życia prywatnego i towarzyskiego to fundament efektywnego odpoczynku i regeneracji, a dzięki temu – lepszej jakości życia i wyższego poziomu energii do pracy. 

Postaraj się jasno określić swoje godziny pracy i trzymaj się ich – bez czytania maili służbowych o godz. 20 i odpisywania na wiadomości na Teams współpracownikowi o 22. Naucz się odmawiać, jeśli coś przekracza Twoje obowiązki i możliwości. 

Regularne przerwy w ciągu dnia, kiedy oderwiesz się od zadań i ekranu, powinny być kluczowymi momentami troski o zdrowie psychiczne w każdy dzień roboczy. A po pracy zadbaj się o aktywność fizyczną, pielęgnuj swoje pasje i pamiętaj o życiu towarzyskim. Spotkania z bliskimi nie muszą zdarzać się tylko od święta!

Zmień warunki pracy.

Czasem jedynym słusznym rozwiązaniem jest zmiana warunków pracy i otoczenia. Szczególnie kiedy mamy do czynienia z nieprzyjazną lub toksyczną atmosferą w miejscu pracy czy z mobbingiem. Niedocenianie Twoich wysiłków i postępujące w złą stronę samopoczucie psychiczne oraz fizyczne, pomimo wdrożonych działań, to wyraźne sygnały, że warto rozważyć zmianę pracę. 

W niektórych przypadkach wystarczająca będzie zmiana stanowiska lub firmy, ale pozostanie na swoim stanowisku, a niekiedy warto wziąć pod uwagę przebranżowienie lub modyfikację modelu pracy, np. z hybrydowej na zdalną. Nie narzucaj sobie presji. Rozwijaj swoje umiejętności, odkrywaj rynek pracy i szukaj dla siebie możliwości, w których dostrzegasz przestrzeń do satysfakcji. Aby w rezultacie odzyskać lepsze samopoczucie i radość z aktywności zawodowej!

Autorem artykułu jest Weronika Maś